Gochaalee burjaajiifii

goyyomsuu gama intarneetaan raawwataman

Gochaaleen burjaajiifii goyyomsuu gama itarneetaan raawwataman sadarkaa olaanaan dabalaa jiraachuu qorannoowwan dhiyeenya kana maxxanfaman agarsiisu. 

Akka fakkeenyaatti qorannoon dhaabbatni nageenya saayibarii ‘PIXM’ jedhamu torbee muraasa dura baase ji’oota sagal darban keessatti qofa fayyadamtootni Feesbuukii miliyoona 8.5 gochaalee burjaajii fi goyyomsuuf saaxilamuu isaanii himeera. 

Gochaaleen burjaajii baay’eenis gama geessituuwwan (links) fi ergaawwan gama Feesbuukiitin /Messenger/ ergamaniin akka raawwatamanis dhaabbatichi himeera. 

Biyya keenya keessattis dhimmi burjaajii gama intarneetaan raawwatamu dubbii ijoo miidiyaalee hawaasaa ta’aa jira. 

Keessattuu dhiyeenya kana namootni heddu gochaa burjaajii kanaaf saaxilamuufii maallaqa isaanii dhabuu dhagahaafii dubbisaa jirra.

Yeroo baay’ee burjaajesitootni namootni maallaqa kaffaluun miseensa yoo ta’an yeroo gabaabaa keessatti bu’aa akka argatan waadaa seenun maallaqa guuru. 

Sana boodas maallaqa namootarraa walitti qaban fudhatanii badu. 

Tajaajilli Tika Faayinaansii Itoophiyaa (Financial Intelligence Service- Ethiopia) ergaa guyyoota shan dura toora Feesbuukii isaarratti maxxanseen namootni gochaalee burjaajii gama intarneetaan raawwatamuuf akka hin saaxilamneef of eeggannoo akka godhan waamicha dhiyeessera. 

Kana malees qaamolee yakka burjaajii akkanaarratti hirmaannaa qaban adda baasun tarkaanfiin seeraa akka irratti fudhatamuuf qaamolee dhimmichi ilaallatu walin hojjechaa akka jirus himeera. 

Gama biraatin miidiyaan EBCs namootni “dhaabbata” ‘FIAS’ jedhamuun gochaan burjaajii irratti raawwatameefii maallaqni jalaa fudhatame qaamolee seeraaf eeruu akka kennan waamichi dhiyaachuusaa gabaasee jira. 

Gochaalee burjaajii/goyyomsuu gama intarneetaan raawwataman irraa akkamiin of eeguu dandeenya?

Nageenya geessituuwwan (links) shakkisisoo qaamolee nuti beeknus ta’e hin beekne irraa nutti ergaman karaa lamaan adda baafachuu dandeenya. 

Inni jalqabaa geessituu nutti ergame haalaan hubachuudha. Kun jechoota, lakkoofsota akkasumas mallattoolee geessituu sana keessa jiran haalaan ilaaluu jechuudha. Kunis waa’ee nageenya fi amanamummaa geessituu tokkoo eeruu nuf kennuu danda’a. 

Malli inni lammataa geessituu shakkisiisaa tokko osoo hin banin dura moosaajiiwwan ykn marsariitiiwwan nageenya geessituu sakatta’uuf gargaaran fayyadamuun qorachuudha. 

‘Google Transparency Report’, ‘Norton Safe Web’ fi ‘PhishTank’ marsariitiiwwan nageenya geessituuwwanii qorachuuf nu gargaaran keessaa isaan muraasa. 

1.    ‘Google Transparency Report’: marsariitiin dhaabbata Guugil kun geessituuwwan shakkisiisoo ta’an sakatta’uuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘Google Transparency Report’ jedhu banaa. Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchuun barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Sana boodas Guugil waa’ee amanamummaa geessituu galchinee odeeffannoo nuf laata. 

2.    ‘Norton Safe Web’: kun immoo nageenya fi amanamummaa geessituuwwanii baruuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘Norton Safe Web’ jedhu banna.  Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchinee barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Marsariitichis geessituu keenya qorachuun sadarkaa nageenyummaa fi amanamummaa isaa nutti hima. Dabalataan yaada namootni biroon geessituu sana ilaalchisee laatanis nuf dhiyeessa.

3.    ‘PhishTank’: Kun immoo geessituun tokko gara burjaajesitootaatti kan nu geessu ta’uu fi dhiisusaa qorachuuf nu gargaara. Marsariitii kanatti fayyadamuuf jalqaba marsariitii ‘‘PhishTank’ jedhu banna.  Itti aansunis geessituu sakatta’uu barbaadnu garagalchuun (copy) gara marsariitii kanaatti galchinee barbaadi (search) kan jedhu cuqaasna. Marsariitichis geessituun keenya burjaajesitootaaf kan nu saaxilu ta’uu fi dhiisusaa odeefannoo nuf laata. 

Geessituuwwan shakkisiisoo gama imeelii, Feesbuukii, Teelegiraama fi maloota birootin nutti ergaman burjaajesitootaaf nu saaxiluu waan danda’anif cuqaasnee banuu keenyaan dura nageenyummaa fi amanamummaa isaanii yaa sakattaanu.

ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ

    ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::