ትንተና ውዲት ኣብ ዘመን ዲጂታል!

ምስ ምዝርጋሕ ኢንተርነት ተተሓሒዙ ዕብየት ካብዘርኣዩ ዓለምለኻዊ ፍጻመታት ናይ ውዲት ትንተና ወይ ከዓ ብእንግሊዘኛ ሽሙ ኮንስፓይሬሲ ቲዎሪ (conspiracy theory) ዝጥቀስ እዩ።

ኣብ ዝሓለፉ ዕስራ ዓመታት ብውዲት ንዝተሸፈኑ ትሕዝቶታት ዝዝርግሑ ብኣሽሓት ዚቝጸሩ መርበብ ገጻትን ናይ ማሕበራዊ ኣካውንታትን ተኸፊቶም ኣብ ጥቕሚ ውዒሎም እዮም።

ብርክት ንዝበሉ ተኸተልቲ ምጥራይ ዝኸኣሉ ሓደ ሓደ ዓለምለኻዊ ውዲት ተንተንቲ ብሚልዮናት ዝቝጸሩ ናይ መጻሕፍቲ ቅዳሓት ዘሐተሙ እንትኾን ገለ ካብቶም መጻሕፍቲ’ውን ናብ ኣምሓርኛን ትግርኛን ዝተተርጒሙ ኣለዉ። መብዛሕትኡ እዋን ናይዞም መጻሕፍቲ ትሕዝቶ ‘ኢሊሙናቲ’ ኢሎም ኣብ ዝጽውዕዎም ‘ሕቡእ ጉጅለታት’ ዘተኵር እዩ።

ብኻሊእ ወገን፣ ካብ ቀረባ እዋን ንነዘ ናይ ውዲት ትንተና ዝንባለ ንዘለዎም ትሕዝቶታት ዘዳልዉ ሃገራዊ ናይ ዩትዩብ ቻነላት ከም ዝወሰኹ ርኢና ኢና። እቶም ኣዳለውቲ በብመዓልቱ ብዛዕባ ፖለቲካ፣ ሃይማኖት፣ ኢኮኖሚ፣ ስነ-ጥበብን ጥዕናን ብውዲት ዝተሸፈኑ ትንታነታት ከቕርቡ ተራእዮም እዮም።

ተንተንቲ ውዲት ንፍጻመታት ወይ ተግባራት ብመርትዖ ወይ ከዓ ብጭቡጥ ሓበሬታ ዝድገፍ ትንተና ኣብ ክንዲ ዘቕርቡ ብሕማቕ ዕላማ ናይ ዝተወደቡ ጕጅለታት ኢድ ኣለዎ ኢሎም ምእማኖም መግለጺ ተፈጥሮኦም እዩ። እዞም ዝተወደቡ ጕጅለታት ካብ ዝተወሰነ ክፍሊ ሕብረተሰብን ኣንጻር ደው ዝበሉን ብተንኮል ዝተመልኡ ምዃኖም ብምግዋሕ ፍርሒ ክነግስ’ውን ይገብሩ እዮም።

ንውልቀ-ሰባት ወይ ንማሕበረሰብ ሕማቕን ጽቡቕን ኢሎም ብምጽዋዕ ክከፋፈሉ ምግባር ናይ ተንተንቲ ውዲት መለለዪ ኮይኑ፣ በዚ ኸዓ ኣብ ሞንጎ ማሕበረሰባት ንዝረኣዩ ፍልልያት ዘይዕረቑ ከምዝኾኑ ብምቕራብ ውጥረት ኽሰፍን ይገብሩ እዮም። ንዝተፈጠሩ ኣሉታዊ ፍጻመታትን ተግባራትን ጸላኢ ተባሂሉ ንዝኽሰስ ውልቀ-ሰብ ወይ ማሕበረሰብ መምለጢ (scapegoat) ምግባር ናይ ተንተንቲ ውዲት ዝተለመደ ባህሪ እዩ።

ተንተንቲ ውዲት ዘቕርቡዎ ትንተና ወይ ጸብጻብ ካብ ጥርጣረ ዝብገስ ኮይኑ ነቲ ጥርጣረ ኸዓ ሓቂ ክኸውን ንምግባር ኩሉ ሓበሬታ ከም መርትዖ ክውሰድ ላዕልን ታሕትን ክብሉ ምርኣይ ዝተለመደ እዩ። በዚ’ውን ብዙሓት ሰዓብቲ ብቐሊሉ ከፍርዩ ምኽኣሎም ነቲ ዝሰርሑዎ ውዲት ትንታነ ናብ ሕብረተሰብ ምስኣተወ ንዝህልዎ ዝርገሐ ምዕጋት ኣጸጋሚ ይገብሮ። ውሑድ ዘይኮኑ ዜጋታት ኣብ ልዕሊ ክታበት ኮቪድ-19 ዘርአይዎ ሰጋእ መጋእን ምንስሓብን ሓደ ኣብነት ክኸውን ይኽእል እዩ።

ነዚ ምጥርጣር፣ ምክፍፋል፣ ጽልኢን ግጭትን ዝፈጥር ትንተና ውዲት ከምኡውን ሳይንሳዊን ጭቡጥ ሓበሬታን ንዝጻረር ነዚ ተግባር ካብ ምስፍሕፋሕ ንምዕጋት ዘጸግም’ኳ እንተኾነ ነዞም ዝስዕቡ ጥንቃቐታት ከም መፍትሒ ክውሰድ ግን ይካኣል ኢዩ።

እቲ ቐዳማይ መፍትሒ ነቶም ኣብ ዩትዩብ ወይ ኣብ ካሊእ መድረኽ ትንታነ ዝህቡ ውልቀ-ሰባት ብዛዕባ እቲ ጉዳይ እኹል ፍልጠት ወይ ሞያ ከምዘለዎም ምሕታት እዩ። ነቲ ትንታነ ዘቕርብ ውልቀ-ሰብ በቲ ጕዳይ እኹል ዝኾነ ሞያዊ መረጋገጺ ወይ ፍልጠት እንተዘይብሉ ንውዲት ትንታነ ክንቃላዕ ስለንኽእል ክንጥንቀቕ ኣለና።

ብተመሳሳሊ ነቲ ዝቐረበ ትንታነ ብጭቡጥ ሓበሬታ ወይ ብሳይንስ ዝተደገፈ መረድኢታት ምቕራብ ዘይምቕራቡ ምሕታት ካብ ትንተና ውዲት ዓርስና ንከላኸለሉ እቲ ካሊእ ሜላ እዩ። ነዚ’ውን ተወሳኺ ፍልፍል ሓበሬታታት ክንድህስስ ኣለና።

ኣብ ልዕሊ እቶም ዝቐረቡ ትንታነታት ምስ ስድራ ቤት ወይ መሓዛ ንጹር ምይይጥ ምግባር ኣብ ጽልዋ ተንተንቲ ውዲት ካብ ምውዳቕ ከድሕን ዝኽእል ወሳኒ መገዲ እዩ።

ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ

    ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::