ውዲት ትንታነ እንታይ እዩ? ንፈነወ መረዳእታ ሕሶቲ’ኸ እንታይ ኣበርክቶ እናሃበ ይርከብ?

ምስ ምስፍሕፋሕ ኢንተርኔት ተተሓሒዙ ብዝሓለፉ ቁሩብ ዓመታት ዝመጽኡ ኽስተታት ወይ ከዓ ብእንግሊዝኛ ሽሙ ኮኒስፓይሬሲ ቲዎሪ (conspiracy theory) ተባሂሉ ዝጽዋዕ ሓደ እዩ።  በሺሓት ዝቑጸሩ መርበብ ገጻት፣ ማሕበራዊ ሚዲያ ገጻትን ከምኡውን ናይ ዩቲዩብ ቻናላት ብውዲት ዝተዓብለኹ በዝሒ ዘለዎም ትሕዝቶታት በብመዓልቱ ይፍንዉ እዮም።

ናይ ገሊኦም ገጻትን ቻናላትን ኣዳለውቲ ብርክት ዝበሉ ተኸታተልቲ ምፍራይ ዝኸኣሉ እንትኾን ብሚሊየን ሕታም ዝተሸጡ መጽሓፍቲ ውዲት’ውን ንሕትመት ኣብቂዖም እዮም። ዝተወሰኑ ካብዚኦም ብቛንቛ ኣምሓርኛ ተተርጒሞም እዮም። ናይቶም መጽሓፍቲ ትሕዝቶ’ውን መብዛሕትኡ እዋን ’ኢሊሙናቲ’ን ካልእን ተባሂሎም ኣብ ዝጽዉዑ ጉጅለታት ትኹረት ዝገብር እዩ።

ካብ ቀረባ እዋን ንነዘ ግን ብፖለቲካ፣ ብጥዕናን ብኻልኦት ጉዳያትን ውዲት ናይ ምትንታን ዝንባለ ዘለዎም ትሕዝቶታት ዘዘጋጅዉ ሃገራዊ ገጻትን ቻናላትን ከምዝበርከቱ ርኢና ኢና። ውዲት ናይ ምትንታን ዝንባለ ዘለዎም ሃገራዊ ትሕዝቶታት ብስፍሓት ካብ ዝፍነዉሉ መድረኻት ብቐዳምነት ክጥቀስ ዝኽእል ዩቲዩብ ክኸውን እንከሎ፣ እቶም ተንተንቲ ውልቀ ሰባት ከዓ ብዛዕባ ፖለቲካ፣ ዓለምለኸ ርክብ፣ ጥዕናን (ብፍላይ ከዓ ብዛዕባ ለበዳ ኮቪድን መከላኸሊ ክታበትን) ካልኦት ትንታተታትን መረዳእታ እዩ ዝብሉዎ መርትዖ ከቕርቡ ይስምዑ።

ተንተንቲ ውዲት ናይቶም ዝተኸስቱ ክስተታት ወይ ከዓ ተግባራት ብጭቡጥ መረዳእታ ዝተደገፈ ትንታነን ጸብጻብን ኣብ ክንዲ ምቕራብ ሕማቕ ዕላማ ናይ ዘለዎም ብሕቡእ ዝተወደቡ ጉጅለታት ወይ ከዓ ናይ ውልቀ ሰባት ኢድ ኣለዎ ኢሎም ምእማኖም ፍልይ ዘብሎም ባህሪያቶም እዩ። ካሊእ ፍልይ ዘብሎም ባህሪያቶም ከዓ ንውልቀ ሰባትን ማሕበረሰባትን ሕማቕን ጽቡቕን እናበሉ ምክፍፋል እዩ። ንዝፍጠሩ ኣሉታዊ ክስተታትን ተግባራትን ጸላኢ ኢሎም ንዝቖጸሩዎ ውልቀ ሰብ ወይ ከዓ ጉጅለ መምለጢ (scapegoat) ምግባርውን ናይ ተንተንቲ ውዲት ዝተለመደ ባህሪ‘ዩ።

ተንተንቲ ውዲት ንዘቕርብዎ ትንታነ ወይ ከዓ ጸብጻብ መበገሲኦም ጥርጣረ ክኸውን እንከሎ ንጥርጣረኦም ሓቂ ንምግባር ንኹሉ መረዳእታ ከም መርትዖ ንክውሰድ ላዕልን ታሕትን ምባሎም ዝተለምደ እዩ። በዚ’ውን ብዙሕ ተኸታታላይ ከፍርዩ ዝኽእሉ እንትኾን ናይ ውዲት ትንታነኦም ናብ ሕብረተሰብ ምስ በጽሐ ነቲ ዝርጋሐ ምግታእ ጽንኩር ይኸውን። ነዚ ከምኣብነት ዝጥቀስ ከዓ ቁሩብ ዘይኮኑ ዜጋታት ንኮቪድ-19 መከላኸሊ ክታበት ኣብምውሳድ ዝተርኣየ ሰጋእ መጋእ እዩ።

ነዚ ኣብ መንጎ ዜጋታት ጥርጣረ፣ ምክፍፋል፣ ጽልኢን ጎንፂን ዝፈጥር ከምኡ’ውን ምስ ስነ ፍልጠትን ጭቡጥ መረዳእታታትን ዝቃረን ተግባር ዝርጋሐ ውዲት ትንታነ ንምግታእ ጽንኩር ዋላ’ኳ እንተኾነ ነዞም ዝስዕቡ ጥንቃቐታት ምውሳድ መፍትሕ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ናይ መጀመርታ መፍትሕ ዝኸውን ብዩቲዩብ ወይ ከዓ ብኻልኦት መድኻት ትንታነ ዝህቡ ውልቀ ሰባት በቲ ጉዳይ እኹል ፍልጠት ወይ ከዓ ሞያ ከምዘለዎም ምጥያቕ እዩ። ትንታነ ዘቕርብ ውልቀ ሰብ በቲ ጉዳይ እኹል መረጋገጺ ሞያ ወይ ከዓ ፍልጠት ዘይብሉ እንተኾይኑ ንውዲት ትንታነ ከቃልዕ ይኽእል እዩ። ንዓርስና ካብ ውዲት ትንታነ ምክልኻል ንኽእለሉ እቲ ኻሊእ ሜላ ድማ እቲ ዝቐረበ ጸብጻብ ወይ ትንታነ ብጭቡጥ መረዳእታ ወይ ከዓ ብስነ ፍልጠት ዝተደገፈ ዳታ ምቕራቡን ዘይምቕራቡን ምሕታት እዩ። ከም ተንታናይ ዝቐረበ እቲ ውልቀ ሰብ ንዘቕርቦ ጉዳይ ብግልጺ ዝፍለጥ ፍልፍል መረዳእታ ከቕርብ እንተዘይኽኢሉ ጥንቃቐ ይግበሩ። ብተሳኺ’ውን በቲ ጸብጻብ ዝቐረበ እቲ ጉዳይ ብተነጻጻሪ ብእሙን ሚዲያታት ወይ መረዳእታ ኣጻረይቲ ትካላት ዝቐረበ ምዃኑ የጻርዩ።

ወቅታዊ መረጃዎችን ቀጥታ በኢሜልዎ ለማግኘት ይመዝገቡ

    ያቀረቡትን የግል መረጃ በግላዊ መመሪያችን መሠረት እንጠብቃለን::